Leven, tot het einde

Een persoonlijke bijdrage van Anne van Leeuwen.

Terwijl ik dit schrijf is het zondagmiddag 3 november. De zon schijnt op de herfstkleuren van de bomen en struiken en ik kan zelfs nog met een kop koffie in de tuin zitten. Genietend van dit moment gaan mijn gedachten terug naar gisteren, 2 november. Het ‘was’ Allerzielen.

In de westerse rooms-katholieke traditie worden de overledenen uit de parochie op deze dag herdacht en wordt er een mis opgedragen aan hen met een daarop aangesloten liturgie.

Ik herinner me een viering als deze tijdens mijn eerste praktijkdagen in de opleiding Theologie en levensbeschouwing.

In veel parochies is het gewoonte dat, als er een parochiaan vanuit de kerk wordt begraven er een kruisje wordt opgehangen op een daarvoor bestemde plek aan de muur. Op dat kruisje staat de naam van de overledene en parochianen hebben zo de gelegenheid om de mensen die hen uit de parochie ontvallen, te gedenken.

Op de eerstvolgende viering van Allerzielen wordt de familie uitgenodigd om naar de mis te komen, de naam van de overledene wordt genoemd, er wordt een kaars door hen aangestoken bij het noemen van de naam, en er is gelegenheid om het kruisje in ontvangst te nemen.

Het was een bijzonder mooie viering.

Het gedenken van overledenen gebeurt de laatste decennia ook in zorginstellingen, hospices en in uitvaarthuizen.

Daarnaast gaat Anita Witzier ons op de televisie voor om de mensen van voorbij te herdenken. Zij reist daarvoor door heel Nederland om met verschillende mensen de verhalen van verlies en herinnering op te halen en te delen met de kijker in het programma ‘Voor wie steek jij een kaarsje op?’.

Ik vierde Allerzielen dit jaar thuis op de televisie mee. Met de kachel aan en de gordijnen dicht, installeerde ik me voor de tv.

Verhalen werden gedeeld en namen getoond, daartussen zag ik ook de naam van Mirjam Willemse.

Mirjam Willemse was van beroep huisarts en zij was ongeneeslijk ziek. In de documentaire Dying to live, die een poos geleden werd uitgezonden (maart 2023, klik hier voor de link), is te zien hoe zij mensen in de laatste fase van hun leven bijstond. Zij pleitte ervoor dat mensen in gesprek gaan met (huis)arts en geliefden over wensen en grenzen in de laatste fase van hun leven. Een plan te ontwikkelen over de laatste fase, ook wel de Advance Care Planning genoemd door longarts Sander de Hosson. Hij heeft hier samen met Els Quaegebeur een boek over geschreven: Leven toevoegen aan de dagen.

Mijn gedachten gingen uit naar Yvonne, een jonge vrouw van net de in vijftig met uitgezaaide longkanker en een wens tot euthanasie. Enige tijd geleden nam ze contact op met ons Centrum voor levensvragen en vroeg zij mij, na ons kennismakingsgesprek, om haar te begeleiden.

Yvonne vertelde over haar wensen, en haar diepste wens: de wens om te Leven, tot het einde.

Ze wilde de weg die voor haar lag in volle bewustzijn gaan. En over wat daarin aan de orde kwam spraken we in alle rust met elkaar.

Toen haar huisarts niet toestemde om haar verzoek tot euthanasie uit te voeren, nam ze contact op met het expertisecentrum voor euthanasie. Ze werd begeleid door een team van artsen en verpleegkundigen, haar verzoek werd ingewilligd en zo leefde ze toe naar de datum waarop de euthanasie uitgevoerd zou worden en aan haar leven op aarde een einde zou komen.

Het was een mooi proces om van dichtbij mee te mogen maken. Yvonne groeide, stapje voor stapje, in open overleg en met haar meest geliefde mensen, naar het moment toe waarop ze afscheid van hen en het leven ging nemen. De dag voor de afgesproken datum namen wij afscheid van elkaar en op het uitgekozen tijdstip waarop ze zou overlijden brandde ik een kaars voor haar en haar familie.

Het was Allerzielen.

We hebben mensen herdacht die ons ontvallen zijn, in eigen kring en in de wijdere kring van onze samenleving. En vanmiddag, op 3 november, besef ik in een blik naar voren, dat aan die eindeloze rij van mensen die ons voorgingen, steeds weer mensen toegevoegd zullen worden. (Klik hier om te luisteren naar In de optocht door de tijd van Paul van Vliet).

En hoe wij, die het voorrecht hebben om naast het bed of de stoel te zitten in plaats van erin, een stukje mee op lopen. En het als een uitnodiging en een opdracht ontvangen. Om te Leven, tot het einde.

Anne van Leeuwen